26. İstanbul Film Festivali’ndeki gösteriminden sonra vizyonda merakla beklenen Kaldırım Serçesi Fransa’nın müzikal ve kültürel sembolü Edith Piaf’ın (Marion Cotillard) biyografik yaşam öyküsü. Yönetmen Olivier Dahan Piaf’ın kısa hayatının tüm dönemlerini iç içe ve kronoloji gözetmeden kurgulamasıyla dikkat çekti. Dahan bu kurguda, Piaf’ın bir genelevde büyütüldüğü çocukluk yıllarından, sokak şarkıcısı olarak hayatını kazandığı gençliğine; keşfedilmesiyle beraber gelen sahne yıllarından, şöhretinin tırmanışına tezat bir grafik çizen inişli çıkışlı duygusal hayatına ve 47 yaşında 70’li yaşlarında gösterdiği 1963 yılında alkol ve ilaç bağımlısı olarak vefat edişine dek Piaf’ın hayatının tüm zaman dilimlerini, bol sahne performansları ve trajik anlarla birleştirmiş, beslemiş.
Piaf’ın vücut dili, konuşması, şarkı söyleşi, konuşması ve ayrıksı tavırlarını inanılması güç bir performansla sergileyen Marion Cotillard Kaldırım Serçesi’nin tartışmasız en değerli kozu. Aktris, hızla yıpranmış küçük bedeni; saçı, kaşları, makyajı ve giyimiyle hırpalanmış bir kuşu andıran imajı ve kendine has sahne duruşuyla eşsiz şarkıların paha biçilmez sesi Edith Piaf’ı canlandırırken puslu güzelliğine rağmen tanınmayacak kadar değişmiş. Öyle ki Cotillard’ın performansında bir oyuncunun nasıl rolünü içselleştirebileceğinin dersini almak mümkün. Cotillard’ın bedeninde, kahkahaları birden sövgülü bağırışlara dönüşen bir sokak kızı; bencil, sert, umursamaz, kabına sığmaz tavırlarının ardında aşırı duygusal, kırılgan, hayalci, iflah olmaz bir romantik; morfin ve alkol bağımlılığı tüm kariyerini sarmalamış, sadece müzik tutkusunun dağılan parçalarını bir arada tutabildiği çaresiz bir küçük serçe kanat çırpıyor.
Olivier Dahan’ın kurgu seçimi ise biraz düşündürücü. Biyografik filmlerde kronolojik anlatımın ihlali pek sık görülmez. Dahan’ın kurgusunda olaylar birbirini izlemek yerine, farklı zaman dilimlerinden başka durumları ve duyguları çağrıştırıyor, çağırıyor. Derken bir zaman tünelinde oradan oraya sıçrıyoruz; sahneler arasında bir nedensellik arayışı içine giriyoruz; Piaf’ın hayatına nüfuz etmeye çabalıyoruz. Bu yöntem kimi zaman etkinliğini kanıtlıyor, çünkü birbirini izleyen sahnelerin neden-sonuç ilişkisinde de ayrı bir dramatik frekans yakalayabiliyoruz. Ancak bu kadar çok kişi, olay ve gelgitli duygularla dolu bir efsanenin yaşam hikayesini, ön bir bilgiye sahip olmayan izleyici takip etmekte zorlanabilir. Ben de zaman zaman tam öykünün içine girerken bambaşka bir mekan ve zamana savrulmaktan huzursuzluk duydum.
Kurgu ve senaryoya ilişkin olarak bir başka önemli nokta da filmin dursuz duraksız trajedi bombardımanı. Senaryoda tek bir huzurlu ana yer verilmemesi sanatçının gerçek yaşamını göz önüne aldığımızda belki anlaşılır bir seçim. Ancak kurgu da öyküyü besleyebilecek esleri vermiyor, kimi karakterleri tanıtmak ve olay akışını açıklamak için nefes almıyor. Burada senaryonun sert odağı ve kurgunun sıkı ritmi izleyiciyi boğmak üzere el ele vermiş adeta.
Piaf’ın yaşamını, içinde yaşadığı dönemi ve sanat dünyasını bilenlere göre, etrafında bol dedikodular dönen bir hayat için Kaldırım Serçesi pek aydınlatıcı olmamış. Unutulmuş ya da yeterince yer verilmemiş kişiler; Piaf’ın II. Dünya Savaşı döneminde Direniş içerisindeki rolü; Marlene Dietrich, Marlon Brando ve Charlie Chaplin gibi ünlü simalarla kurduğu dostluklar; neden olduğu sayısız dedikodular cevap bulmamış görünüyor. Filmde Piaf’ın duygu dünyasına en çıplak tanık olduğumuz sahneler zamanın ünlü Fransız boksörü Marcel Cerdan’la (Jean-Pierre Martins) yaşadığı skandallar doğuran trajik aşk hikayesine ait. Piaf’ın bu umutsuz beraberliği arkası gelecek bahtsız bir romantik yaşamın da sembolü ve habercisi.
Kaldırım Serçesi’nin trajik ruhu ve empresyonist kurgusu yoğun dokulu bir sinematografiyle desteklenmiş. Bol ışıklı salonlar; karanlık, buhranlı odalar; zengin renklerde koyu tonlar birbirinden güzel kareleri aydınlatıyor, boyuyor.
Kıyamet Melekleri (Crimson Rivers, 2004) ve müzik videolarıyla tanınan Olivier Dahan, Edith Piaf’ın eşsiz şarkılarıyla bezeli bu filmde kurgu, ritim ve görüntü birikiminden elbette bolca yararlanmış. Dönemle ve Edith Piaf’ın hayatıyla yakından ilgili izleyici filmde eksikler not edebilir, Piaf’ın kargaşalı hayatıyla yeni tanışan izleyicinin başı dönebilir. Ne var ki sonuçta Marion Cotillard’ın damgasını vurduğu filmde izleyiciyi bağlayacak yeterli öğe mevcut. Eski bir plak dinler gibi geçmişin ve şarkıların hüznünün içinde kaybolacağınız bir iki saat sizi bekliyor.
Selin Sevinç
