Radikal ve deneysel filmleriyle tanınan İsrailli yönetmen Amos Gitai’nin 2005 yapımı filmi Serbest Bölge 5. Filmekimi’nden sonra bu kez seyirciyle vizyonda buluşuyor. Amerikalı, İsrailli ve Filistinli üç kadının kişisel yolculuklarının kesiştiği yol hikayesinde Gitai karakterlerini bu ulusların toplumsal ve kültürel kimliklerini anlatmak üzere birer sembol olarak kullanmış. Yönetmenin stilistik saplantıları ve bilindik toplumsal mesajlarını tematik ve estetik olarak empoze etmesi nedeniyle Serbest Bölge izleyiciyle yalın bir iletişim kurmaktan uzak; didaktik kurgusu ve diyalogları dramatik etkiyi çoğu zaman düşürüyor. 58. Cannes Film Festivali’nde En İyi Kadın Oyuncu ödülüyle taçlandırılan Hana Laszlo, ünlü yıldız Natalie Portman ve Hiam Abbass’ın önderliğinde gelişen sınırlararası yolculuğun en etkileyici tarafı şüphesiz Chava Alberstein’ın seslendirdiği meşhur şarkı Had Gadia.
Babası İsrailli annesi Amerikalı olan Rebecca (Natalie Portman), nişanlandığı İsrailli sevgilisiyle İsrail’de bir hayat kurmaya çalışmıştır. Ancak kayınvalidesi (Carmen Maura) ile yaptığı tartışmadan sonra nişanlısından ayrılır. Çaresiz, evine dönmek istemektedir. Rebecca kendi kültürüne yabancı, arayış içinde bir Amerikalı olarak İsrail-Filistin çıkmazına tanıklık ediyor; Orta Doğu’ya dışarıdan bir bakışı temsil ediyor.
Hanna (Hana Laszlo) Ürdün’ün doğusundaki gümrüksüz bölgeye bir miktar para almak için yolculuk etmektedir. Leila (Hiam Abbass) ise kocasının Hanna’ya olan borcunu ödemek için onlarla buluşan, ancak oğluyla ilgili yaşadığı problemden dolayı ona yardım etmekten çekinen Filistinli bir kadındır. Problemleri benzer, kültürleri ve toprakları ortak iki kadının anlaşmazlığı Orta Doğu’daki çözümsüz çıkmazı; Rebecca’nın konumu da bu durum karşısında eli kolu bağlanmış dışsal güçleri anlatıyor.
Serbest Bölge’nin en önemli sorunu karakterleri bu denli metaforik kullanması. Karakterler filmin kuramsal çözümlemeleri, politik söylemleri arasında kaybolmuşlar. Stratejik konumlarını belirleyen ve geliştiren bilgilerin dışında onları başlı başına birer insan yapan ayrıntıların eksikliği filmi kupkuru koca bir metafor yapıyor. Gitai karakterlerin gücüne inanıp olay örgüsüne karşı özensiz davranmakta da hatalı. Filmin öyküsü kendini çok geç göstermekle beraber belirgin bir derinlik ve ritimde de ilerlemiyor. Sürüklemeyen hikaye her zaman biraz gizemli ve üstü kapalı bırakılmış. Gerekli açılımları göremediğimiz ve stilistik bir kargaşada kaybolup durduğumuz için -karakterler neyi sembolize ederse etsinler- konuya hiç girilmediğini hissediyoruz; tatmin edici bir film keyfinden yoksun bırakılıyoruz.
Filmin estetik uygulamalarına gelince, Serbest Bölge başarısız bir oranlama ve görsel karmaşanın kurbanı diyebiliriz. Filmde çok uzun çekimler, çok yakın ve dopdolu planlardan uzak ve bomboş planlara doğru uzanıyor. Hareketli ve diyaloglu sahneler bir arabanın içine hapsedilirken, keşfedilmemiş, detaylandırılmamış uçsuz bucaksız mekan çekimleri dramatik bir kontrast sağlamak için hacimsiz bırakılmış. Sık sık flashback görüntüler reel zamanlı görüntülerin üstüne bindiriliyor. Filmde görsel ve zamansal bir kaos hakim. Ve tüm bunlar birbirini izlerken dramatik fonksiyonlar gözetilmemiş. 8 dakikalık bir ağlama sahnesini de içine alan ilk 10 dakikasında meramını anlatan film, bizi neden ilgilendirdiğini anlamadığımız zayıf bir olay örgüsüne, didaktik diyaloglar ve zihin bulandıran çekimler eşliğinde mahkum ediyor.
Serbest Bölge yönetmen Amos Gitai’nin, iyi bildiğimiz bir çıkmazı anlatmak üzere iyi bildiğimiz metodları düşüncesizce birbirine yama yaptığı bir deneme olarak, gösterişçi ve iddialı sanat sinemasının karanlık sularına gömülmüş. Gitai salt atmosfer yaratmak –ve bir anlamda seyirciye acı çektirmek- adına öykücülük bayrağını yere sermiş; deneysel ve sanatsal arayışlar içerisinde izleyiciye samimiyetsiz dramatik yüklemeler yapmış. Yönetmenin Orta Doğu’daki sıkıntıları yorumladığı bu radikal film, çalışmaları ödüllere boğulan Gitai’nin kariyerini izlemek için tabii ki izlenmeye değer. Ancak Serbest Bölge yalın bir öykü, dramatik bir serüven, etkileyici karakterler arayanlar için zayıf bir egzersiz.
Selin Sevinç
