When Harry Met Sally (1989) ve A Few Good Men (1992) gibi hafızalardan silinmeyen filmlerin yönetmeni Rob Reiner’ın son olarak Rumour Has It (2005) adlı sıradan bir romantik komedi filmini üretmiş kariyeri hızlı düşüşünü bu filmle de sürdürüyor gibi görünüyor. Yönetmenin, Jack Nicholson ve Morgan Freeman gibi iki Oscar ödüllü birinci sınıf oyuncuyu bir araya getirdiği son filmi Şimdi ya da Asla, bu oyuncuların perdeyi paylaşmasından başka bir cazibe taşımıyor. Yattıkları hastanede 6 ay-1 yıl içinde öleceklerini öğrenen birbirine yabancı iki oda arkadaşının ölmeden önce hayatlarının tadını çıkarmak ve son birkaç ay için de olsa kendilerini tanımak üzere çıktıkları yolculuk, en az bu tanımalamadan anlaşıldığı kadar sıradan bir filmle sonuçlanıyor. Ancak yönetmenin de açıkça güvendiği gibi, bu iki büyük aktörü bir arada görmek büyük zevk.
Carter Chambers (Morgan Freeman), evli, üç yetişkin çocuk sahibi, işi ve ailesi dışında tek eğlencesi bilgi yarışmalarında soru yanıtlamak olan bir oto tamircisidir. Edward Cole (Jack Nicholson) ise çok kereler evlenip boşanmış, tek çocuğuyla da ilişkileri kopmuş, hastane zinciri sahibi, aksi ve yalnız bir iş adamıdır. İki karakter de kanser teşhisiyle Cole’un sahibi olduğu bir hastaneye yatırılırlar. Aynı odayı paylaşan ikilinin arasında bir dostluk kurulmaya başlarken, aynı anda ikisi de altı ayla bir yıl arası ömürleri kaldığını öğrenirler. Chambers’ın ölmeden önce yapmak istediklerini yazdığı listeyi keşfeden Cole, listeye dünyayı gezmek, paraşüt yapmak, dünyanın en güzel kadınını öpmek gibi uçuk maddeler ekler. Bu fantastik serüvene atılmak için gerekli parayı Cole temin edecek, Chambers da hayatını feda ettiği ailesini bırakıp son birkaç ay için de olsa hayatını yaşamaya başlayacaktır.
‘Ölmeden önce hayatını yaşamaya başla; sevdiklerine onları sevdiğini söyle’ gibi gibi basmakalıp mesajlar veren birçok film yapılmıştır. Ama Şimdi ya da Asla bütünüyle bundan ibaret. Konunun merkezindeki kişilerden biri hayatını çok iyi paralar kazanarak, diğeri de büyük ailesini doyurabilmek için çalışarak harcamış. Biri zengin diğeri yoksul da olsa, iki adamın hayatını da para ve sorumluluklar belirlemiş. Yani film, ‘ne para ne de başkaları hayatımızı tüketmeye değmez’ diyor kısaca. Bu ana fikrin kendisinin -her ne kadar doğruysa da- çok sıradan olması yetmiyormuş gibi bir de genç senarist Justin Zackham’ın kaleminde çok beklendik bir olay örgüsü, çok basit diyaloglar ve espriler öyküyü iyice tatsızlaştırıyor.
Filmde dikkat çeken en değerli gözlem bu iki karakterin de ne kadar tipik olursa olsun doğru sınıfsal ve biçimsel kategorilere oturmaları. İşçi sınıfından olan zenci karakter, hayatta fazla ilerleyememiş ama kendini geliştirmek için çabalar sarfetmiş bir adam. Ayrıca inançlı, kalender, çalışkan, sabırlı, hayattan beklentisi minimal, aşk hayatında bile tek bir kadınla yetinip üç çocuk yetiştirmiş biri. Öte yandan yüksek sınıftan olan beyaz, varlıklı, hırslı, dört evliliği kötü anılarla terketmiş, kızını yıllarca görmemiş, sadece parasına güvenerek yaşayıp yalnız, sinirli ve huzursuz bir adam olarak tek ‘dostu’ asistanına bile işkence eden bir adam. Böylesine zıt iki kişinin de ölecek olması bu iki yaşam şeklini de sorgulatıyor ve anlamsızlaştırıyor.
Ancak bu filmden bir ders alacaklar varsa, ölmek üzere olsun olmasın herkesin hem tıbbi hem de ekonomik açıdan filmdeki gibi bir seyahate çıkmasının mümkün olmadığı açık. Filmde en azından acıklı diyaloglar yerine ikilinin gezilerinden daha çarpıcı görüntüler görebilseydik, oralarda olmayı değilse de öyle bir şey yaşamanın enerjisini ve heyecanını hissedebilirdik. Zira belki de sadece böyle bir özellik bu filmi ölmeden önce izlemek isteyeceğimiz filmler arasına sokabilirdi. Ama filmde bu görüntüler kısacık kartpostal karelerinin ötesine geçmiyor.
Filmin en büyük artısı elbette Morgan Freeman ve Jack Nicholson. İkilinin kimyası görülmeye değer. Yabancıları oynamalarına rağmen sanki iki eski dostu(muzu) izliyormuşuz gibi gülen gözlerle seyrediyoruz oyuncuları. Filmin duygusal altyapısı da karakterlerin değil, çok değerli iki aktörün dünyaya veda etmeleri düşüncesinin yarattığı hüzne dayanıyor. Ama karakterlerin derinliksizliği nedeniyle, iki aktör de daha önce çok kereler verdikleri tanıdık performansların dışında ve ötesinde bir şey yapamıyorlar. Film için hiçbir fonksiyonu olmamasına rağmen Freeman’ın olağanüstü sesinden dış-ses olarak yararlanılması da filmi iyice vahimleştiriyor.
Şimdi ya da Asla sonuç olarak her yaşa hitap eden akıcı bir öykü. Seyircilerin özellikle de Freeman ve Nicholson’ı beraber izleyip de salondan memnuniyetsiz ayrılabileceklerini düşünemiyorum. Ama sinema olarak büyük beklentiler içinde olmamanızı öneririm.
